කුඩුම්බිගල තපෝවනය

විශාල ගල්පර හා ගල්තලා වලින් නිර්මිත මෙම ප්‍රදේශය ඝන කැලෑවක් මැද පිහිටා තිබේ.
දැනට සොයාගෙන ඇති කරුණුවලට අනුව මෙම ස්ථානයේ නටබුන් වල ඉතිහාසය ක්‍රිපූ 3 හෝ 4 වෙනි සියවසෙන්ද ඔබ්බට දිවයයි. විශාල ගල් පර්වත දෙකක් මුහුදු වෙරළට ආසන්නව ඇත. මෙයින් විශාල පර්වතය බැලුම්ගලයි.
එය මත සිලින්ඩරාකාර ස්ථූපයකි. ඊට නුදුරින් පිහිටි දෙවන පර්වතය මත කුඩා ස්ථූප තුනකි. මේ එහි ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි තුනකි.
විශාල ලෙස කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් ඇති අතර සමහරෙක ක්‍රිපූ යුගයට අයත් බ්‍රාහ්මීය සෙල්ලිපි දැකිය හැකි ය.
සමහර ගල්තලා මත ගොඩනැගිලිවල අවශේෂයන් ද මෙහි පවතින විශාල ගල් පර්වතය වන කුඩුම්බිගල මත ශේෂ වූ දාගැබ් දෙකක අවශේෂයන් ද පවතී.
ගමන් මග:
අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ නැගෙනහිර පළාතේ අම්පාර පත්තුවේ පානම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පානම ගමේ පානම මහා විද්‍යාලය අසලින් ඇරඹෙන යාල අභය භූමියට පිවිසෙන ගුරුපාරේ, රුහුණු වනෝද්‍යානයට ගමන් කරන මාර්ගයේ, සැතපුම් 7ක් පමණ, 7-8 සැතපුම් කණු අතරින් දකුණට ඇති ගුරුපාරේ තවත් සැතපුම්දෙකක් දුරක් ගෙවා කුඩුම්බිගලට යා යුතුය. 


කුඩුම්බිගල කියන්නේ පොතුවි-පානම හරහා කුමන වනෝද්‍යානය නරඹන්න යන අතරතුර තියන සිද්ධස්ථානයක්.
දෙමළ බසින් 'කුඩුම්බම්' කියන්නේ පවුලට…දැනගන්න ලැබුන විදියට සිය පවුල පිටින් මහණදම් පුරා නිවන අපේක්ෂා කල නිසා මෙතැනට මේ නම ලැබුනීලු.
වයඹ දිගින් මොණරාගල කඳු වැටි පෙළත් ගිනිකොණ දිගින් මුහුදු වෙරළත් අතර තැනිතලා බිම් තීරුවෙහි මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 100-500හ් අතර උස් බිම් කඩ කුඩුම්බිගලට අයත් වෙනවා.
දැනගන්න ලැබුණ විදිහට 1973 සැප්තැම්බර්මස 28 වැනිදින විශේෂ ගැසට් නිවේදනයකින් මේ භූමිය අභය භූමියක් බවට පත් කරලා තියනවා.
වර්ග සැතපුම් 5ක පමණ ප්‍රදේශයක පර්වත 5කින් වටවූ අක්කර 1000 පමණ ප්‍රමාණයක් කුඩුම්බිගලට අයත් නටබුන් විසිර පවතී.